खुट्टा काट्ने कि नकाट्ने?
— हलन्त र अजन्त शब्द
लेख्ने क्रममा अन्तिमको अक्षरको खुट्टा काट्नुलाई हलन्त भनिन्छ भने खुट्टा नकाट्नुलाई अजन्त भनिन्छ। खुट्टा काट्नु र नकाट्नुले पनि शब्दको अर्थमा फरक पार्छ। तसर्थ, लेख्दाखेरि हलन्त र अजन्तलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ। हलन्त र अजन्तको प्रयोगसम्बन्धी केही नियमहरू यस्ता छन्:
खुट्टा काट्ने
हलन्त
्व्यञ्जन वर्णमा अन्त्य हुने धातुहरू
भन्, गर्, हिँड्, पढ्।
द्वितीय पुरुषवाचक अनादर क्रियापदहरू
तँसँग आउने: भनिस्, गइस्, गर्छस्, नबोलेस्।
तृतीय पुरुष, बहुवचन र आदरार्थी क्रियापदहरू
खान्छन्, भन्छन्, गर्छन्, हेर्छन्, गर्दैनन्।
मान्, वान् र वत् प्रत्यय लागेका शब्दहरू
बुद्धिमान्, श्रीमान्, बलवान्, गुणवान्, मित्रवत्।
धेरै प्रयोग हुने केही हलन्त शब्दहरू
विद्वान्, भगवान्, महान्, अर्थात्, साक्षात्, पश्चात्, कदाचित्, हठात्, किञ्चित्, परिषद्।
खुट्टा नकाट्ने
अजन्त
अएकाक्षरी सर्वनाम र अव्ययहरू
म, तँ, न, त।
सामान्य मूल अव्ययहरू
बाहिर, भित्र, आज, तिर, जब, तब, निर।
सामान्य आदरार्थी आज्ञार्थ क्रियापदहरू
तिमीसँग आउने: राख, पढ, गर, बुझ, उचाल।
अन्त्यमा ‘न’ आउने अकरण क्रियापदहरू
हुँदैन, गर्दैन, भन्दैन, हेर्दिन।
अन्त्यमा ‘छ’ आउने समापक क्रियापदहरू
वाक्यको अन्त्य गरी अर्थ पूरा गर्ने: जान्छ, गर्छ, भन्छ, हेर्छ, खेल्छ।
असमापक क्रियापदहरू
वाक्यको बीचमा आएर टुङ्गो नलगाउने: पढ्न, लेख्न, हेर्न, डुल्न।
अनुकरणात्मक शब्दहरू
मुसुक्क, झुलुक्क, टुप्लुक्क, स्वाट्ट।