श, ष कि स?
ध्यान दिएर सही तरिकाले उच्चारण गर्दा श, ष र स का बिचमा स्पष्ट भिन्नता हुन्छ। तर सामान्य उच्चारणमा यी प्रायः उस्तै सुनिने भएकाले लेख्दा अलमल हुन सक्छ। कुन अक्षर लेख्ने भनेर छुट्याउन केही उपयोगी नियमहरूले सहयोग गर्छन्।
तालव्य
श
प्रायः तत्सम शब्दहरूमा
शान्ति, शक्ति, शरीर, देश, प्रकाश, आशा, अंश, शत्रु, शङ्का, दिशा।
तालव्य व्यञ्जनसँग र ‘ल’ का अगाडि
च, छ, ज, झसँग: पश्चात्, निश्चय, आश्चर्य, हरिश्चन्द्र, निश्चल, पश्चात्ताप। ‘ल’ का अगाडि: श्लेष, विश्लेषण।
‘ऋ’ र ‘र’ का साथमा
शृङ्गार, शृङ्खला, शृङ्ग, श्रम, श्राप, श्री, श्रद्धा, श्रावण, अश्रु।
श, ष र समध्ये दुईवटा एउटै शब्दमा आउँदा
धेरैजसो अवस्थामा अगाडिको अक्षर ‘श’ हुन्छ: शासन, विशेष, शीर्षक, शिष्य, शोषक, शिष्ट।
विसर्गसँग आउने ‘श’
क्रमशः, अक्षरशः, निःशब्द, निःशुल्क।
मूर्धन्य
ष
मूर्धन्य व्यञ्जनसँग र केही ‘प’ का अगाडि
ट, ठ, ड, ढ, णसँग: स्पष्ट, दृष्टि, वरिष्ठ, निष्ठा, पृष्ठ, ओष्ठ, आषाढ, विशेषण। ‘प’ का अगाडि: पुष्प।
ऋ वा र् (रेफ) पछि
ऋषि, कृषि, वर्ष, हर्ष, आकर्षण, निष्कर्ष, शीर्षक।
इ/उ मा अन्त्य हुने उपसर्गपछि धातुमा
वि, नि, प्रति, अनु पछि: विषय, निषेध, प्रतिष्ठान, अनुष्ठान, निष्कपट, निष्कलङ्क।
दन्त्य
स
तद्भव र देशज शब्दहरूमा
सुन, सिउँदो, सानो, सेतो, सात, सय, साँझ, सलक्क, आँसु।
दन्त्य व्यञ्जनसँग
त र थसँग: पुस्तक, प्रस्तर, स्थान, स्वास्थ्य, विस्तार।
आगन्तुक शब्दहरूमा
अङ्ग्रेजी, फारसी, अरबी आदि स्रोतका: अफिस, सिनेमा, किसिम, सिट, सडक, पसल, जुलुस, साबुन।
शब्दको मध्यमा प्रायः
शासन, कुसुम, उत्सुक, व्यस्त, सरस्वती, नास्तिक, आस्तिक, आस्था।